clinicrak.com   คลินิกรัก



อายุกับภาวะเจริญพันธุ์


ในขณะที่ผู้หญิงอายุ 50 ปี หมดโอกาสมีลูกโดยธรรมชาติ แต่ผู้ชายที่สุขภาพแข็งแรง กลับยังคงดำรงความสามารถในการเจริญพันธุ์ได้เป็นอย่างดี จนอาจเรียกได้ว่า ไม่มีขีดจำกัดในด้านอายุ อย่างไรก็ตาม ยังมีปัจจัยบางอย่างที่ลดความสามารถในการเจริญพันธุ์ของผู้ชาย ได้แก่
1. อายุที่สัมพันธ์กับการลดลงของกิจกรรมทางเพศ
2. การลดของกระบวนการสร้างอสุจิ
3. อายุและภาวะเจริญพันธุ์ของภรรยา
ผู้ชายอายุ 50 ปี ยังมีความต้องการทางเพศสูง การมีเพศสัมพันธ์ที่สม่ำเสมอ ย่อมจะช่วยรักษาความมั่นคงของครอบครัวไว้ จากการศึกษาของเวอร์เวิร์ด (Verwoerdt et al) พบว่ามีเพียง 15% ของชายอายุเกิน 60 ปีเท่านั้น ที่ปฏิเสธการมีเพศสัมพันธ์

  • อายุกับความต้องการทางเพศและฮอร์โมน

ในผู้ชายนั้นความต้องการทางเพศจะต้องอาศัยฮอร์โมนเพศชาย (Testosterone) แม้ภายหลังอัณฑะหยุดทำงานไปแล้ว หลักฐานที่สนับสนุนได้จากการศึกษาทดลองให้ฮอร์โมนเพศทดแทน ในผู้ชายที่มีความรู้สึกทางเพศเสื่อมจากระบบคำสั่งจากสมอง (Hypogonadal men) ทำงานบกพร่อง โดยฮอร์โมนจะไปกระตุ้นให้ความรู้สึกทางเพศและการแข็งตัวของอวัยวะเพศดีขึ้นอย่างมาก

การลดลงของฮอร์โมนเพศชายเริ่มปรากฏชัดตั้งแต่อายุ 50-55 ปี ประมาณ 0.8% ต่อปี และเมื่ออายุ 70 ปี ระดับฮอร์โมนเพศ (free testosterone) จะเหลือเพียง 40% ของตอนอายุ 25 ปีเท่านั้น ซึ่งเป็นผลมาจากที่สมอง (Hypothalamic pituitary origin) หรือ (Decline in number of Leydig cell) ทำงานลดลง

ลักษณะอาการแสดงของผู้ชายที่มีระดับฮอร์โมนเพศต่ำ คือ มีการลดลงของเส้นผม ขนตามตัว ขนาดกำลังและความแข็งแกร่งของกล้ามเนื้อ รวมทั้งความต้องการทางเพศก็ลดลง แต่ปริมาณไขมัน บริเวณหน้าท้องและภาวะกระดูกเปราะบางกลับมีมากขึ้น

มีการศึกษาในผู้ชายที่สุขภาพแข็งแรงจำนวน 77 คน อายุระหว่าง 45-75 ปี พบว่า ผู้ชายที่มีระดับฮอร์โมนเพศสูงจะมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอกว่าผู้ที่มีฮอร์โมนเพศต่ำกว่า ซึ่งเหมือนกับการทดลองให้ยาฮอร์โมนเพศ (Testosterone 200 mg) เป็นเวลา 6 สัปดาห์ กับผู้ชายจำนวนหนึ่งที่อวัยวะเพศไม่แข็งตัวอายุ 40-67 ปี แล้วยังผลให้มีความต้องการทางเพศ และเพศสัมพันธ์มากขึ้น

ในผู้หญิงนั้น ฮอร์โมนเพศชายก็มีความสำคัญต่อความต้องการทางเพศด้วยเช่นเดียวกัน โดยพบว่า ผู้หญิงที่ถูกตัดรังไข่ออกทั้งหมดซึ่งแทบจะไม่มีฮอร์โมนเพศชายเหลืออยู่เลย จะมีผลให้ความต้องการทางเพศลดลงอย่างมาก

  • อายุกับความถี่บ่อยของการมีเพศสัมพันธ์

ความถี่บ่อยของการร่วมเพศจะลดลงไปตามอายุ จากช่วงมากที่สุด ระหว่างอายุ 20-25 ปี มีความถี่เฉลี่ย 4 ครั้งต่อสัปดาห์ ลดลงเป็น 1 ครั้งต่อสัปดาห์ที่อายุ 55-60 ปี และลดลงเหลือ 3 ครั้งใน 1 เดือนที่อายุ 70 ปี หลังจากอายุ 75 ปีขึ้นไปจะมีเพศสัมพันธ์เพียง 1.7 ครั้ง ต่อ 1 เดือนเท่านั้น

นอกจากนี้ การอ่อนตัวของอวัยวะเพศชายระหว่างร่วมเพศ (Impotence) จะพบมากขึ้น ตามอายุเช่นเดียวกัน โดยก่อนอายุ 30 ปี แทบไม่มีการเกิดภาวะอ่อนตัวของอวัยวะเพศเลย แต่พออายุ 55 ปี จะเกิดภาวะนี้จาก 8% เพิ่มเป็น 20% ที่อายุ 65 ปี, 40% ที่อายุ 70 ปี หลังจากนี้จะเกิดมากกว่า 50% ซึ่งฮอร์โมนเพศชาย (Testosterone) มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรง และส่วนใหญ่ระดับฮอร์โมนเพศจะลดลงมากกว่า 50%

การสร้างตัวอสุจิและความสามารถในการปฏิสนธิ (Spermatogenesis & Sperm Fertilizing Capacity)

อิทธิพลของอายุต่อคุณภาพของอสุจิ พบว่า น้ำอสุจิที่หลั่งออกมา มีปริมาณลดลงตั้งแต่อายุ 35 ปี แม้ว่า กระบวนการสร้างจะลดลง แต่คุณภาพและความสามารถในการปฏิสนธิยังดีอยู่ ดังนั้น ไม่ว่าอายุผู้ชายจะเพิ่มมากขึ้นเท่าใดก็ตาม ภาวะเจริญพันธุ์ที่ลดลงจึงน่าจะเป็นผลมาจากสาเหตุอื่น เช่น ความต้องการทางเพศที่ลดลงและการมีเพศสัมพันธ์ที่น้อยเกินไป

  • อายุกับภาวะเจริญพันธุ์ของคู่สมรส

ปัจจุบันพบว่า มีอุบัติการณ์เพิ่มขึ้นของเด็กที่เกิดจากการแต่งงานของสามีที่อายุมากกว่า 60 ปี กับสตรีอายุน้อยๆ นี่จึงเป็นหลักฐานหนึ่งที่แสดงว่า อายุของฝ่ายชายไม่ใช่สาเหตุสำคัญของภาวะมีบุตรยาก แต่จากงานวิจัยที่ผ่านมาจำนวนมาก มีข้อมูลตรงกันว่า ภาวะเจริญพันธุ์ของผู้หญิงจะลดลง ตามอายุที่เพิ่มขึ้นอย่างแน่นอน

หลักฐานอย่างหนึ่ง ก็คือ อัตราการตั้งครรภ์สะสมจากการฉีดเชื้อของชายอื่น (Donor Semen) จะลดลงในผู้หญิงอายุตั้งแต่ 31-35 ปีเป็นต้นไป นอกจากนั้น การทำเด็กหลอดแก้ว (IVF) หรืออิ๊กซี่ (ICSI) ในหญิงที่อายุเกิน 40 ปีขึ้นไป จะมีอัตราการตั้งครรภ์ลดลงอย่างมากเช่นเดียวกัน

อายุของผู้หญิงที่มากขึ้น โดยเฉพาะอายุเกิน 40 ปีขึ้นไป จะมีผลทำให้รังไข่ดื้อต่อยากระตุ้นนอกจากนั้น เวลาเจาะเก็บไข่ก็จะได้จำนวนไข่สุกสมบูรณ์ที่น้อยมาก รวมทั้งอัตราการแท้งสูงถึง 50% อีกด้วย

สำหรับปัจจัยทางด้านมดลูก Flamigni และคณะ รายงานว่า ตัวอ่อนที่เกิดจากไข่ของผู้หญิง อายุเกิน 40 ปี มีอัตราการฝังตัวเพียง 10% ในขณะที่ผู้หญิงอายุน้อยกว่า 35 ปีมีอัตราการฝังตัวสูงขึ้น 23% ซึ่งตรงกับงานของ Meldrum ที่ศึกษา พบว่า อัตราการตั้งครรภ์ของผู้หญิงที่อุ้มบุญซึ่งอายุน้อยกว่า 40 ปี เปรียบเทียบกับที่อายุมากกว่า 40 ปี จะเท่ากับ 43% และ 8% ตามลำดับ

โดยสรุปแล้ว อายุของผู้ชายไม่ได้มีผลโดยตรงต่อคุณภาพและความสามารถในการปฏิสนธิของอสุจิ แม้ว่าปริมาณจะลดลงไปบ้างตามอายุ แต่อายุของผู้หญิงที่เพิ่มขึ้นย่อมมีผลโดยตรงต่อคุณภาพของไข่ หากมองจากทั้งสองฝ่าย ก่อนอายุ 35 ปี การเปลี่ยนแปลงของภาวะเจริญพันธุ์ของคู่สมรส จะขึ้นอยู่กับพฤติกรรมทางด้านเพศสัมพันธ์ (Coital Behavior) เป็นหลัก แต่หลังจากอายุ 35 ปี ส่วนใหญ่จะขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนแปลงทางด้านสรีระวิทยา (Physiology)

"อายุ" ไม่ใช่เป็นเพียงตัวเลข มันมีความหมายมากกว่านั้นมาก "อายุ" ทำให้เราได้เรียนรู้สิ่งต่างๆ มากมาย เรียนรู้ความเป็นผู้ใหญ่ ความรับผิดชอบต่อครอบครัว และความรักที่ปราศจากเงื่อนไข จากการเป็นพ่อเป็นแม่ เพราะฉะนั้น ถึงเวลาแล้วหรือยังที่เราจะหันกลับมามองคนที่อยู่เคียงข้าง และบอกกับเธอว่า "โลกนี้น่าอยู่…เพราะมีชีวิตคู่"

พ.ต.ท.น.พ.เสรี ธีรพงษ์

(update 9 กุมภาพันธ์ 2001)


[ ที่มา... นิตยสารแม่และเด็ก   ปีที่ 24 ฉบับที่ 345 พฤศจิกายน 2543]

[ BACK TO LIST]

[Home] [ เพศ] [ครอบครัว] [ ผู้สูงวัย ] [วัยรุ่น] [ เลี้ยงลูก ] [ โรคเด็ก ][คุมกำเนิด] [ โรคสตรี ] [กามโรค] [เกย์] [ สุขภาพจิต] [ law ]